جمع آوری کرده بود

یورش هواداران دونالد ترامپ، رئیسجمهوری پیشین آمریکا به ساختمان کنگره این کشور و حرکت هواپیمای نظامی ایالات متحده در فرودگاه کابل در حالی که غیرنظامیان افغان از آن آویزان شده بودند از جمله رویدادهای هستند که تصاویرشان به عنوان رخدادهای مهم سال ۲۰۲۱ در اذهان ثبت شده است. روسیه و چین به عنوان دو قطب اصلی مدل جهان «چند قطبی» در برابر مدل جهان «تک قطبی» مورد نظر آمریکا حمله به ساختمان کنگره این کشور را فرصتی ایدهآل برای زیر سوال بردن دموکراسی غربی یافتند.

رئیسجمهور سابق آمریکا اردیبهشتماه سال ۱۳۹۷ با نقض تعهدات آن کشور از این توافق مورد تأیید شورای امنیت سازمان ملل متحد خارج شد و سیاست موسوم به «فشار حداکثری» را علیه ایران در دستور کار قرار داد.

این در حالی است آمریکاییها پس از معرفی سارا پلین به عنوان معاون جان مککین، نامزد جمهوریخواهان در سال ۲۰۰۸ اولین نشانهها از احتمال ظهور فردی مانند دونالد ترامپ در عالم سیاست را مشاهده کرده بودند. به این ترتیب آمریکاییها شاهد رویدادی بودند که دولتشان بارها طی دهههای اخیر حوادث مشابه آن را در کشورهای دیگر نکوهش کرده بود.

آمریکاییها سال ۲۰۲۱ را در حالی آغاز کردند که کشورشان در میانه کشمکشی بیسابقه بر سر نتیجه انتخابات ریاستجمهوری ماه نوامبر ۲۰۲۰ قرار داشت. من فکر میکردم، دولتی که بر سر کار میآید، به طور طبیعی تا سه یا 4 ماه انبارها پر است و کالاهای اساسی وجود دارد، ولی یک گزارشی در همان روز سوم یا چهارم همان هفته اول به دستم رسید که البته هنوز تحلیف و تنفیذ انجام نگرفته بود، یعنی اواخر خرداد و اوایل تیر، گزارشی که به دستم رسید این بود که کشور از لحاظ کالاهای اساسی و از جمله گندم دچار مشکل است، گزارشی رسید که در یکی از استانها گندم تنها برای سه روز در سیلو وجود دارد، بلافاصله برخی از مسئولین اجرایی در همان دولت را خواستم و با آنها نشستم و صحبت کردم، مشکلاتی که برای تأمین ارز بود، مشکلاتی که برای خرید بود، مشکلاتی که برای برخی از کالاهای وارداتی در راه بود، برخی از این کالاها رسیده بودند و در بندر بودند و ما داشتیم دموراژ میدادیم، بخاطر مشکلاتی که بین بانک مرکزی و بخش تجارت وجود داشت، این اولین مشکلی بود که من با آن روبهرو شدم.

عقل و منطق به ما میگوید که بهتر است بر سر میز مذاکره بنشینیم و بر اساس منافع دو طرف به نتیجه برسیم. یکجانبه گرایان ایالاتمتحده از اساس با عضویت و همکاری این کشور در نهادهای حقوقی و بینالمللی به علت کاهش آزادی عمل این کشور در نظام بینالملل مخالف هستند. رسانههای رسمی چین پیش از این بارها ضمن انتقاد از جنبه «رقابتی» و «تقابلی» نظامهای سیاسی غرب از «هماهنگی» و «تعاون» در نظام سیاسی چین در راستای «پیشبرد اهداف سوسیالیسم» ستایش کرده بودند.

رسانههای وابسته به دولت چین معترضان هنگکنگی را با هواداران دونالد ترامپ در آمریکا مقایسه کردند. پکن نیز در واکنش به حمله به ساختمان کنگره آمریکا گفت که واشنگتن باید پس از این رویداد در حمایتش از جنبش معترضان در هنگکنگ تجدیدنظر کند. در مشی تدافعی، دولت­ها رفتاری تهاجمی نخواهند داشت و تنها در شرایطی که احساس کنند تهدیدی علیه آنان وجود دارد نسبت به آن واکنش نشان می­دهند و این واکنش نیز اغلب در سطح ایجاد موازنه و بازداشتن تهدیدگر است.

هرچند برگزاری چنین نشستی یکی از وعدههای انتخاباتی جو بایدن در واکنش به دوران ریاستجمهوری دونالد ترامپ بود اما مشروعیت آمریکا به عنوان میزبان این اجلاس مجازی پس از حادثه حمله به کنگره و خروج نابسامان نظامیان ایالات متحده از افغانستان آسیب دیده بود. این دادهها حاوی مقدار زیادی متادیتا بودهاند و مایکروسافت بعدا فهمیده است که این شخص کارمند کنگره است.

وجهه دموکراسی غربی که پس از فروپاشی دیوار برلین و پایان جنگ سرد به ندرت به عنوان یگانه مدل سیاسی قابل پذیرش به چالش کشیده میشد در عمل در ابتدای سال ۲۰۲۱ با خودداری دونالد ترامپ از پذیرش نتیجه رایگیری و حمله طرفدارانش به ساختمان کنگره ضربه دید.

دونالد ترامپ، رئیسجمهوری وقت آمریکا نتیجه رایگیری را که از پیروزی جو بایدن، نامزد حزب دموکرات حکایت داشت به رسمیت نشناخته بود. دونالد ترامپ در سال ۲۰۱۶ نیز در جریان مناظرات تلویزیونی حاضر نشده بود تضمین دهد که نتیجه رایگیری را خواهد پذیرفت. کارلسون به ترامپ گفته بود که ممکن است به دلیل شیوع کرونا در انتخابات متحمل شکست شود در حالی که ترامپ به او گفته بود این ویروس به قدری که مردم ادعا میکنند کشنده نیست.

او خواستار حمایت بینالمللی از اعتراضات ایران و فراهمکردن شرایط گذار دموکراتیک با حمایت خارجی در ایران شد. در شرایط عادی معمولا روزنامهها تمایلی به درج چنین اخباری ندارند و در صورت انتشار، متهم به درج «خبرآگهی» میشوند مانند خبری که روزنامه رسالت ٢٢ تیرماه ٨٢ با تیتر «برخورد شهردار تهران با مدیر بیاعتنا به حقوق مردم» نوشت.

سفیر فلسطین در تهران از حمایتهای جمهوری اسلامی ایران و رهبر معظم انقلاب از مساله فلسطین و قدس قدردانی کرد. این هوایپمای نظامی همزمان با حضور غیرنظامیان افغان بر روی باند فرودگاه کابل حرکت کرد و از زمین برخاست.

اما رویدادهای تابستان ۲۰۲۱ با حمله انتحاری داعش به فرودگاه کابل و حرکت هواپیمای نظامی آمریکا همزمان با آویزان شدن غیرنظامیان افغان از آن ابعادی فراتر از خروج ایالات متحده از ویتنام پیدا کرد.

نحوه خروج نظامیان آمریکا از افغانستان همزمان با روی کار آمدن دوباره طالبان در این کشور و توجیه آن از سوی مقامات ایالات متحده با گفتمان سیاسی مقامات این کشور پس از حملات ۱۱ سپتامبر سال ۲۰۰۱ تفاوت زیادی داشت.

وی در یک سخنرانی انتخاباتی در سپتامبر 2015 گفت: «تمامی این کشورها قرار است با ایران تجارت داشته باشند. و این را بدانید هر کسی که به قصد خدمت یک حرکتی انجام داده -خدمت به مردم و کار در راه خدا- این در دیوان الهی فراموششدنی نیست. آقای روحانی کسی را توبیخ نکرد. شعارهای سیاسی که همیشه بوده است و حالا اینکه به آقایان ظریف و روحانی چه میگفتند، حرف گذشته است و هرکس که در گذشته مواضع درستی داشته یا نه به هر حال باید درباره درستی یا ندرستی مواضعش پاسخ دهد؛ چه در دنیا و چه در آخرت.

رویدادهای تابستان ۲۰۲۱ در افغانستان نه تنها از تمایل واشنگتن برای خروج از منطقه و تمرکز بر رقابت با چین در منطقه اقیانوس هند-آرام طی سالهای آینده حکایت داشت بلکه بیانگر عقبنشینی آمریکا از نقش ژاندارم جهان نیز بود؛ روندی که ایالات متحده پیش از آن با خودداری باراک اوباما از حمله به سوریه پس از استفاده ارتش این کشور از سلاح شیمیایی آغاز کرده بود، دونالد ترامپ آن را ادامه داده بود و حالا جو بایدن با خروج از افغانستان پی گرفته است.

توافق آمریکا با طالبان در دوحه برای خروج از افغانستان یکی از میراثهای دونالد ترامپ برای جانشینش در مقام رئیسجمهوری بود. در آغاز ایالات متحدهٔ آمریکا با ورود امپراتوری بریتانیا در ویرجینیا و برمودا ، امپراتوری هلند در نیو هلند ، امپراتوری فرانسه در شمال و غرب و امپراتوری اسپانیا در تصرف رود میسیسیپی و جنوب غربی همراه بود. سخنگوی پنتاگون یادآور شد که بعید نیست ایالات متحده در روزهای آینده نیروهای نظامی مضاعفی در خاک اروپا در حالت آماده باش رزمی قرار دهد.

این در حالی است که مقامات آمریکا در سال ۲۰۲۱ پس از بیست سال حضور نظامی در افغانستان دیگر چنین ادبیاتی به کار نمیبردند. در جریان حملهای انتحاری به فرودگاه کابل که در این روز روی داد بیش از ۱۷۰ نفر کشته شدند که ۱۳ نفر از آنها نظامی آمریکایی بودند. با این حال رویدادهای پس از انتخابات ریاستجمهوری سال ۲۰۲۰ آمریکا بیش از آنکه خود به تنهایی عامل تزلزل دموکراسی غربی باشد بیشتر پردهای جدید از نمایشی است که سالها پیش در آمریکا و برخی دیگر از کشورهای غربی آغاز شده بود.

ایالات متحده طی این دو هفته بیش از ۱۲۲ هزار نفر از جمله نظامیان این کشور و گروهی از اتباع افغان را از افغانستان خارج کرد. روز گذشته وزارت دفاع اوکراین نیز اعلام کرد که یک سری جدید از کمکهای نظامی-فنی ایالات متحده برای ارتش این کشور وارد اوکراین شده است.

ماجرای حمله پهپادی آمریکا به یک خانواده افغان و کشته شدن چند کودک در آخرین روزهای حضور ایالات متحده در افغانستان و اذعان واشنگتن به کشته شدن غیرنظامیان در این حادثه را هم نباید در کنار دیگر رویدادهای خونبار تابستان ۲۰۲۱ در افغانستان از یاد برد.